BÂTIN ALEMİNDE BİR GEZİNTİ
Prf. Dr. Mehmet Demirci
Giriş
Yaşadığımız reel alemde pek çok şeyi zıddıyla ifade ederiz. Büyük-küçük, güzel-çirkin, uzun-kısa gibi. Bu değerlendirmeleri daha çok beş duyumuza göre yaparız. Metafizik alem söz konusu olunca madde-mana, beden-ruh, zahir-batın kavramlarıkarşımıza çıkar. Görünüşe göre burada bir ikilik ve zıtlık vardır. Boyut atlayıp bir üst ertebeden,yani tevhid gözüyle bakabilirsek zıtlığın zahirde hissedildiği, gerçektev ise hepsinin bir olduğu gerçeğiyle karşıkarşıya kalırız. Evet, hakikat itibariyle her şeyin aslı birdir, fakat biz kesret (çokluk) aleminde yaşadığımız için kendimizi zıtlıkla, çoklukla,kesretle çevrelenmiş görürüz. Oysa Nabi^nin dediği gibi:
Tehâlüf sûretâ mâni değildir vahdet-i asla
Olur bir şâhtan sürh u sefîd ü hâr u gül peydâ
(Görünüşteki farklılık aslın bir olmasına engel değildir. Mesela bir tek daldan kırmızı ve beyaz güllerin, dikenlerin birlikte çıktığını görürsün.)
İşin bir de şu yönü var: Maddi alem somuttur, daha kolay kavranır. Gözle görüp elle tuttuğumuz şeyleri asıl gerçek sanırız. Akıl, mantık, matematik bu alan için ölçüler koymuştur; o sınırlar içinde maddî-reel dünyayı kolay kavrarız.
Manevi-batıni âlem, metafizik alan, fizik kurallarının dışında bir düzene, farklı bir boyuta sâhiptir. İnsan bu durumun en iyi örneğidir. İnsanın yapısı madde ve manadan, beden ve ruhtan oluşur. Beden maddîdir, sonludur; ruh ise ebedidir, ölümsüzdür.
Aslında ruh daha güçlüdür, maddi tarafımıza yön veren odur. Hareketlerin kaynağı manevi güçlerdir. Manevi alanı anlamak daha zor, çünkü idrakimizi, kavrama kabiliyetimiz daha çok maddi dünyaya göre şekillenmiştir.
İnsanın bir ayağı maddi alemde öteki ayağı manevi alemde. Yalnız ikincisini aktif hale getirmek bir çabayı gerektirir. Manevi alemle ünsiyet ve alış veriş için orayla ilgili antenlerin çalışır hale gelmesi gerekir, aynı frekans bandına girmek icap eder. Bu da manevi eğitimle veya özel bir hibe ile /bağış, mevhibe ile mümkün olur.
Kur’an’da öteki alemin ip uçları var. Musa-Hızır kıssası tipik örnektir. Hızır’a ilm-i “ledün” verilmiştir. Gaybı bilen Allah’tır, ayrıca O’nun imkân tanıdığı kimseler de belli ölçüde gayba muttali olabilir.
BÂTIN VE BÂTINÎLİK
Bâtın kelimesi, gizli olmak; bilmek, bir şeyin iç yüzüne ve bir kimsenin sırlarına vâkıf olmak” mânalarına gelen “batn” kelimesinden gelir. Bâtın, Allah’ın isimlerinden biri olup, “bütün gizlilikleri bilen” demektir.
Mutasavvıflar dinî ilimleri biri zâhir, diğeri bâtın olmak üzere ikiye ayırır; hadis, fıkıh ve kelâm gibi ilimlere zâhir ilimleri, tasavvufa da bâtın ilmi adını verirler. Zâhirî ilimlerle meşgul olanlara zâhir ulemâsı, rüsûm ulemâsı ve ehl-i zâhir, kendilerine de bâtın ulemâsı ve ehl-i bâtın derler. Mutasavvıflara göre naslardaki gizli mânaları, ibadetlerin mânevî ve ahlâkî özünü, varlık ve olayların arkasındaki sırları açıklığa kavuşturan bâtın ilmi gizlidir ve onu halka açıklamak câiz değildir. Çünkü halk bu yüksek ilmi ve ondaki ince mânaları ya anlayamaz veya yanlış anlar. Bu yüzden bâtın ilmi ancak zeki, yetenekli, istekli ve kalp gözü açık kimselere öğretilir.
Bâtın ilmi İslâm’dan ayrı ve onun dışında bir ilim değildir. Bu ilim esasen nasların derin ve ince mânalarından ibaret olup Hz. Peygamber tarafından bazı sahâbîlere öğretilmiştir. Huzeyfe b. Yemân onlardan biridir. Ebû Hüreyre’den “Hz. Peygamber’den iki ilim öğrendim; birini yaydım, öbürünü saklı tuttum, onu da yaysaydım başımı keserlerdi” sözü nakledilir. (Buhârî, “ʿİlim”, 42).
Hz. Mûsâ’nın Hızır’dan öğrendiği “ledün ilmi” ile Hz. Ali’nin bildiği bâtın ilmi aynı şeydir. Kur’an’ın, hadisin ve İslâm’ın da zâhir ve bâtını vardır. Geniş anlamıyla şeriat ilmi bu ikisini de ihtiva eder. “Allah size zâhir ve bâtın nimetlerini bol bol vermiştir” (Lokmân 31/20) meâlindeki âyette bu hususa işaret edilir.
Kur’an’ın, hadislerin ve ilmin zâhir ve bâtınından bahseden mutasavvıflar Hz. Peygamber’in de zâhirî ve bâtınî yönü bulunduğunu, zâhirini kâfir-mümin herkesin bildiğini, bâtınını ise ancak müminlerin ve velîlerin anlayabileceğini belirtirler. “Sana bakıyorlar ama görmüyorlar” (el-A‘râf 7/198) meâlindeki âyette işaret edildiği gibi inkârcıların baktıkları halde görememeleri onun bu bâtınî yönüdür.
İslâm düşünce tarihinde Bâtıniyye /Batınilik diye bir akım vardır. Batıniler nasları zâhir-bâtın ayırımına tâbi tutarak te’viller yaparak, İslâm’ın temel hükümlerini, genel geçer anlayıştan farklı yorumlayıp din anlayışlarını inkâr veya ibâha sınırına kadar götürmüşlerdir. Ayrıca Batınilik son derece gizli bir şekilde teşkilâtlanmış örgütler vasıtasıyla merkezî idareye karşı girişilmiş isyan faaliyetlerinin başını çeken çeşitli siyasî gruplar için da oluşturdular.
Bâtınîler genellikle Müslüman çoğunluğun benimsediği İslâm akaidine uymayan inançları telkin ettikleri ve İslâm ülkelerinde idareyi hedef alan siyasî faaliyetlerde bulundukları için daima gizli teşkilâtlar kurarak gayelerine ulaşmaya çalışmışlardır.
Yıkıcı Batinilerin “bâtın” anlayışı ile tasavvuftaki bâtınî mâna arasındaki fark şudur: Bu tür Batınilere göre nasların zâhirî ve bâtınî mânaları vardır; ancak asıl geçerli olan bâtınî mânadır; zâhir sadece avam ve ehl-i zâhir içindir. Bu Batınîler kendilerini zâhirî mânalar ve bunlara dayanan şer‘î hükümlerle yükümlü ve sorumlu saymazlar. Buna karşılık mutasavvıflar nasların hem zâhirî hem bâtınî mânalarını geçerli kabul ederler. Onlara göre zâhirî mâna “hak”, bâtınî mâna “hakikat”tir. Bu sebeple her iki mânaya göre hareket etme mecburiyeti vardır. Birçok sûfî, “zâhire aykırı düşen her bâtın bâtıldır” kaidesini benimsemişlerdir.
KERAMET HAKKINDA
İslam düşünce tarihinde batınla ve batınî konularla daha çok tasavvuf meşgul olmuştur. Öteki ilimlerle kıyaslanırken tasavvufa “Batın ilmi” denmiştir. Sünni dünyadaki “batın” anlayışı az önce sözünü ettiğimiz ölçülere uymak durumudadır.
Kerâmet sözlükte cömert olmak, iyi olmak, kıymetli olmak gibi anlamlara gelir. Terim olarak ise, sûfilerin hayatlarında görülen olağanüstü olay ve davranışlara denir. Keramet âdetullah ve sünnetullah da denen tabiat kanunlarının üstünde ve hatta onlara aykırı olan bir hadisedir. Mucize ve kerâmet konusu, tabiat kanunlarının hükmünü aralıksız ve kesintisiz sürdürmesi, hiç istisna kabul edilmemesi mânasına gelen determinizm görüşüyle uyuşmaz. Sünni inanışa göre tabiat kanunlarını koyan Allah’tır. Gerektiği zaman bir istisna olmak üzere bukanunun işletmeyebilir. Nemrud’un yaktırdığı ateş Hz. İbrahim’i yakmamıştır.
Teorik olarak keramet, Allah’ın sevdiği kullarına bir tür ikram ve ihsanı sayılır. Dolayısıyle bu niteliğe sahip herkeste görülebilir. Hatta bu olumlu vasıflara sahip olmayan bazı kimselerde de olağanüstü şeyler yapabilirler. Dînî terim olarak bu ikincilere “istidrac” denir.
Keramet ikiye ayrılır: 1- Maddî (kevnî) keramet: Havada uçmak, denizde yürümek gibi. 2- İlmî veya manevî keramet: İlim irfan ve ahlâkla ilgili kerametler. Bilgi ve hikmetle etkili olmak, insanların kötü huylarını gidermede başarı göstermek veya yazılan bir eserin asırlar sonrasında bile faydalı olması gibi.
Kur’an ve hadislerde keramete örnek olarak gösterilen bazı olaylar zikredilir. Hz. Meryem’in çocukluğunda Allah tarafından rızıklandırılması (Al-i Imran 3/36-37) söz konusudur. Ayrıca İsa’yı doğurduğu zaman o annesine: “Hurma dalını kendine doğru silkele, üzerine devşirilmiş taze hurmalar dökülsün, dedi.” (Meryem, 19/25). Mevsimi olmadığı halde bu gerçekleşti.
Hz. Musa ile Hızır arasında geçen olay ve Hz. Süleyman’ın vezirinin, Belkıs’ın tahtını göz açıp kapayıncaya kadar bir sürede getirmesi de birer örnektir. İsmi geçen zatlar peygamber değildir, oun için sahipoldukları olağan üstü şeylere mucize denemez. Bunlar keramet olarak değerlendirilmiştir.
Hadislerde keramet sayılacak bir takım olaylar zikredilir. Yolculuğa çıkıp sağnak yağmura tutulan ve mağaraya sığınarak orada mahsur kalan üç arkadaşın yaptıkları hasbi iyilikleri hatırlayıp dua ederek kurtulmaları bunlardandır (Bk. Buhari, edeb, 5; Müslim, zikir, 27).
Bir kere sahabeden Attab b. Beşir ile Üseyd b. Hudayr karanlık gecede Resûlüllah (s.a.v)’ın yanından ayrılmışlar, birinin asâsının ucu evlerine varıncaya kadar önlerini kandil gibi aydınlatmıştı. (Buharı, Menâkıb, 25)
Tarih içinde keramet, tarikat hayatının ayrılmaz bir parçası gibi görülmüştür. Halbuki olgun kişi olmak için keramet şart değildir. Şeyhin hiç kerameti olmadığı halde, müridin kerameti olabilir. Maddi keramet sahibi olan, kerameti olmayandan daha üstündür, diye bir kural yoktur. Nasıl ki zengin olanın, orta halliden daha iyi bir insan olması gerekmediği gibi.
“Üstleri başları toz toprak elbiseleri eski ve kendilerine önem verilmez nice insanlar vardır ki, Allahım, şu işi şöyle yap (veya Allah şu işi şöyle yapacaktır) diye yemin etseler, Allah onları yeminlerinde yalancı çıkarmaz.” (Müslim, Birr, 40)
Aslında keramete tasavvuf dışındaki insanların ilgisi daha çoktur. Nedense normal şartlar dışında cereyan eden, olağanüstü görünen şeyler merakımızı çeker. Bazı kimseler de tabii ve sıradan olayları bile keramet gibi görmek veya göstermek isterler. “Şeyh uçmaz, müritleri uçurur” sözü meşhurdur. Gerçek tasavvuf mensupları, keramet göstermekten kaçarlar, bunu yarı yolun bir gereği, hattâ manevî ilerlerme yolunda bir tuzak olarak kabul ederler. Onlara göre keramet değil istikamet esastır.
BAŞINI VERMEYEN ŞEHİT
Bizim fütuhat devirlerimizde, gazi-dervişlerin faaliyetleri başta olmak üzere; keramet, gaza, cihat iç çe grmiştir. Düzenli ordularla Rumeli’ye adım atan Gazi Süleyman Paşa için söylenen şu beyit, anlatılmak istenen inanış ve düşüncenin bir tezâhürü sayılır:
Kerâmet gösterip halka sûya seccâde salmışsın
Yakasın Rumeli’nin dest-i takvâ ile almışsın
“Takvâ eli” ve ihlâs ayağıyla adım atılan Rumeli ve Balkan toprakları o kadar benimsenmiş ve sevilmiştir ki; taşı, toprağı ve nehirleriyle yeni imanın temsilcisi olmuştur. Ömer Seyfettin’in “Başını Vermeyen Şehit” adlı muhteşem hikâyesinde bu ruhun ve bu anlayışın canlı örneğini görürüz. Hikâye tarihi bir gerçeğe dayanır. Peçevî Tarihi’nde olayı gören mütefekkir şairimiz Yahya Kemal, Ömer Seyfettin’e bu konuyu hikâye olarak yazmasını hatırlatır, o da yazar. Hikâyenin kısa özeti şöyle:
Yüz on kişilik Osmanlı mücahitleri tarafından savunulan Grijgal Kalesi, binden fazla düşman tarafından saldırıya uğradı. Bu savaşta Deli Mehmet adında bir derviş şehit düşmüş ve başı düşman tarafından gövdesinden kesilmiştir. Bunu gören yakın arkadaşı Deli Hüsrev, “Mehmet canını verdin, başını verme!” diye bağırınca, başsız beden yerinden fırladı ve başını alıp götüren şövalyenin peşine düştü ve onu bir darbeyle yere düşürdü, kendi başını koltuğunun altına alıp yere uzandı. Bu olağanüstü olaya, tanık olan Grijgal kadısı, şehit Mehmed’i defnetti, daha sonra kabrine nur yağdığını gördü. Şahit olduğu bu fevkaladelikler onu şaşkına çevirmişti, meczup gibi oldu.
Peçevi Tarihi’ndeki ilgili bölümü aktarıyorum:
GAZİLERİN KERAMETLERİ ÜZERİNE
O günlerde Girijigal adlı palankada kadı olan kişi, karınca kararınca bir destan kaleme alarak gözlemlerini anlatmıştır. Doğrusu şudur ki, böyle kimseler olmasa, Sigetvar’a bu kadar yakın ve dört yanı kâfir kaleleriyle çevrili böyle bir yerde tutunmak, özellikle böyle bir savaşa girişmek nasıl mümkün olabilirdi. Girijigal kadısı der ki: Adı geçen palankada bey olan Ahmet Bey, kaledeki mücahitlerin en iyileriyle Kapoşvar’ın fethine gitmiş idi ve ondan sonra Sigetvar yakınlarına inmişti. Buranın da fethi hazırlıklarım yapmak için beylerbeyi, beyler ve öteki gaziler birbirleriyle danıştılar. Fakat vakit geç ve kış yaklaşmış olduğundan, şimdilik fetihten vazgeçmeyi uygun bularak, bu işi gelecek yıla ertelediler ve beylerbeyini uğurlamak üzere Budin yönüne uzaklaştılar. Böylece Ahmet Bey ile gazileri Girijigal’den altı konak uzak düşünce, Sigetvar beyi olan dinsiz, yanındaki eşkiyalarla fırsat bu fırsattır diye Girijigal üzerine yürüdü. Kadı’nın destanındaki beyitlerin kimileri tıpkısı tıpkısına şöyledir:
İçinde baş olan kâfir beyine
Karacin derler idi öl laîne
Çıkageldi hisar üstüne bir gün
Girijigal’e edip kasdın diğergûn
Yakındır aralık sorsan eğer bil
Sigetvar’a var ola bir yarım mil
Haber toplarını attık feravan
Ki yani idevüz İslâm’a i’lan
Veli az idi gaziler begayet
Ola derdik hemen Hak’tan inayet
Yüz on dört adam idik anda ey can
O demde hazır olan ehl-i iman.
Gelen kâfir veli binden ziyade
Kimisi atlı kimisi piyade
Çıkıp taşraya çün yok cenge çare
Kapıyı bağladık girdik hisare
İder kâfir o dem bir zimmî irsâl
Vire ile verile yani Gırijigal
Yemin etmiş orda nar u nura
Çelipaya ve İncil ve Zebur’a
Bu minval üzere eyler ahd ü peyman
Zarar görmeye bizden ehl-i iman.
Danışık eyledik ol demde vâfir
Çıkıp ceng etmeyi re’y ettik âhir.
Adûya varmada itmezler ihmâl
Kamusu hazır oldu geldi filhâl.
Çü hazır oldu anda cünd-i İslâm
Kapu açılmaya ettiler ikdâm.
Kulun hem kadı idim ehl-i dine
İmam, idim mücahit zümresine.
Dediler kapıyı lutf edîb aç-gıl
Dahi kalbindeki havfi bırak-gıl
Çıkalım üşta hazır elde i’lam
Kılalım bu gazaya sa’y u ikdâm
Didim anlara ey merdân-ı meydan
Be-aşk-ı Şah-ı Gazi Han Süleyman
Kulak verip biraz dinleyin makali
Beyan idem size ben hasbıhâli
Muradım sorarsanız buradan
Değil men’eylemek sizi gazadan.
Feda olsun bugün ger baş u ger can
Husûsâ yarın ola îd-i kurban.
Veli budur muradım, dinleyin elhak
Bugün cuma ve yevm-i arefe elhak.
Ve hepsine dedim ki “Bugün îslâm hacıları Arafat’ta ve öteki mü’minler camilerde Tanrı’ya dua edip yalvarmaktadırlar. Bizim gibi gazi ve sınır bekçisi mücahitlerin muzaffer olmaları için dua ettiklerine şüphe yoktur. Uygun olan şudur ki, biz de namazımızı kılalım ve gözyaşı döküp dua edelim, birbirimizle helallaşıp ondan sonra gidelim. Kalanlarımız gazi, ölenlerimiz şehit olsun. Dünyada iyi ad ile anılalım ve öteki dünyada Tanrı’nın sevgilisi Peygamberimiz hazretlerinin bayrağı dibinde toplanalım. Gerçekten de bütün gaziler sözümü kabul edip öğleye değin durdular. Hatta kâfirler, vire önerilerini görüşmekte olduğumuzu sanmışlar. Ama namazımız tamamlanıp da vakit gün ortasını bulduğu zaman hemen kapıyı açıp hep birden çıkıldı ve iki koldan hücuma geçildi.
Bunların cümlesi gerçi gazada
İbadette, tazarru’da, duada.
Velâkin içlerinde iki ârif
İkisinin de sözleri maarif.
Muvahhid hem musallî ol ulular
Nihayet nâm ile anlar delüler.
Deli Mehmet biri, merdane hoş-rev
Birisine dediler Deli Hüsrev.
Bunların ikisi iki kola baş
Olup didiler atlarını şabaş.
Civarımızda olan ehl-i dinden
Kılâ’-i müslimînin cânibinden
İşaret toplarından ol erenler
Ulaktan fevri almışlar haberler.
Bunlar süratle kim yürüdü geldi
Beş on gazi idi çün zâhir oldı
Kopar tozlar onlar geldiği yoldan
Tutar gün yüzünü hep sağ ve soldan
Sanurdın nice bin atlı ve asker
Erişti nusret için ey birader.
Bu hali vaktı çünkim gördü küffâr
Hezimet buldu anda çar u nâ-çar.
Yüzü tersine döndü kaçtı cümle
Kırardı gaziler ettikçe hamle.
Bular gelmezden evvel dinle n’oldu
İki koldan ol iki gazi sürüdi.
İkisi dahi olmuş mest ve medhûş
Girerler alaya güyaki serihuş.
Savaş iderler iken ol gazada
Deli Mehmet şehit oldu orada.
Kuluna bir aceb hâl oldu vâki’
Değildir vâkıa hak bu ki vâki’
Değilem Hak bilir bu sözde kezzab
Be-hakk-ı Mustafa ve âl ü ashab
Şehit olan Deliyi gördüm andan
Kesildi başı ve ayrıldı tenten.
Kesen kâfir başın aldı eline
Götüre yani kim kendi iline.
Deli Hüsrev görüp haykırdı dedi:
Ne yatarsun başını aldı gitti.
Revadır canı virdün, kıyma başa
Aceb hâl oldu ve özge temaşa.
İşit bu hikmeti bu sırr u râzı
Kesik başlı şehit olan o gazi.
Hemen fevri yerinden durdu geldi
Eliyle ol laîni urdu çaldı.
Yıkıldı düştü attan baş elinden
Ne baş koyusudur kaldı yolundan.
O gazi aldı başın düştü yitti
Ne kimse gördü anı ne işitti.
Görüp bu hali Hüsrev etdi tahsin
Çağırdı kim yüzün ağ ey celasun.
İşaret kıldı hem bu nâtuvâne
Ne hâlet olduğun gör ol civane.
Kurudum kaldım amma sanki bîcan
Bakıp bu ibrete nâlân u hayrân.
Kakıdı bana dedi n’oldun ey can
Ne durursun gaza kıl hey Müselman
Onun sözüyle geldi bana kuvvet
Ol esnada adû buldu hezimet.
Erişti ceng iderken vakt-i ahşam
Dağıttı rezm yüzüne saçların şâm.
Münâdi görecek kıldı nidayı
Gelin avdet edin deyü sadayı
Kamumuz döndük ve geldik hisara
Kimi mecrûh kimisi pâre pâre.
Şehit olanları saydık çün ol dem
Şehit olmuş o gün on dokuz adem.
Sayıldı katlolan küffâr-ı füccar
Kalan altmış dört laşe ve murdar.
Götürmüşler dahi bir nice leşker
Edip gayret yerinde komamışlar.
Bir iş katmadık anda aralığa
Şehitleri getirdik ortalığa.
Hususâ ol civan-ı sabık ey yâr
Ne yüzden öldü dinle ey vefadar.
Varıcak başını bulduk yanında
Kesilmiş şöyle yatır koltuğunda
Götürdük dahi defn ettik ol ân
Namazını kılıp okundu Kur’an.
Gider işli işine çün halâyık
Kalıp zahirde benden bir de Hâlik
Ki gördüm kabr içinde hûb ü mahbûb
Misâl-i hur-i cennet belki mergub
Gelüb öptü ve kocıdı ol civanı
Görüp ayne’l-yakîn bu benden anı.
Mekabır şöyle ruşen oldı ol dem
Münevver oldı nurundan bu âlem.
Geçüb kendimden olmamışem agâh
Beni benlükten almış ol yüzü mâh.
Gelür yoldaşlarımun bazısı, dir
Kaparlar kapuyu gel içeri gir.
O dem girdim hisara sanki serhoş
Gehi sâkin gehi kılırdı medhüş.
Giderken kal’a içre bu kemine
Yolum uğradı Hüsrev menziline.
Şehit olana kim ağlar kim iniler
Ol atın kaşıyıp türkû’ük ırılar.
Çağırdım taşradan çün bildi ol dem
Dedi lebbeyk eyâ sultan-ı âlem.
Dahi ben dimeden ahvalin anın
Didi gördün mü zevkin ol cevanın.
Dedim gördüm hakikat ol cevanı
Buradan siz de gördünüz mü anı.
Bunların böyle hali didi çoktur
Bilirsin gözlüye hod gizli yoktur.
Muhassal, kalmadı sabrım buraye
Harabati oldum düştüm o raye,
Kalub şurîde kalunda bu hâlet
İderdim daima kabrin ziyaret.
Ne hacet dilesem olurdı hâsıl
Muradâta olurdum anda vâsıl.
Çu derya sığmazdı ahir sifâle
Getürdim âkibet bu hali kale.
O halet ben kulundan oldu zâil
Kesafet doldu kalbe oldu hâil.
Dahi görünmez oldu bana ol can,
Peşimanım peşimanım peşimam.
Tutup bir gün giderken denk u hayran
Deli Hüsrev kılurmış anda seyrân.
Elinde yay ve oku vardı hem gez
Çeküb arkama hoş urduydu bir kez.
Didi ey ebleh ve ahmak delişmen
Cihanda kendi kendisine düşmen.
Niye arz eyledün halka bu hali
Gidip hâlün kalasın şöyle hali.
Tevakkuf eylesen olurdu elbet
Bunu keşf itmeğe sana icazet.
Didim lutf eyle sen ey nîk girdâr
Bu gaflet uykusundan eyle bîdâr.
Ne hikmetdür bu ahvâl ü bu hâlet
Tamamen kapladı beni mehâbet.
Benimle senden özgeler görür mü?
Bu ahvâli dahi kimse bilür mü?
Dedi bir dahi vardır lâkin ol can
Görünmez herkese san ab-ı hayvan.
İkimiz görmeye budur işaret
Şehadet müjdesidir ki beşaret.
Onun her sözü virdi bana hayret
Veli yaktı derunun nâr-ı gayret.
Perişan ü müşevveş oldu halim
Ne durmaya, oturmaya mecalim.
Begayet olmuşem Mecnun ve Şeyda
Yine evvelki hâl olunca peyda.
İlâhi kıl tebeddül öyle hâle
Hemen tergîb için yazdım makale
(Peçevi İbrahim Efendi, Peçevi Tarihi, hz. Bekir Sıtkı Baykal, Kültür Bakanlığı yayını, Ankara 1981, c. I, s. 252 – 257)