Ben İzmir’e 1970 sonunda geldim. Emrehan Küey’i 1971’den sonra tanıdığımı hatırlıyorum. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nde öğrenciydi. Dayısı Özcan Ergiydiren’i İstanbul’daki talebelik yıllarımdan biliyordum. Emrehan, ablası Gülbin’le zaman zaman Köprü semtindeki evimize gelirdi. O günlerde Gülbin’in daha delişmen ve hoşnutsuz tavrına karşı Emrehan sakin ve barışık bir ruh haline sahipti. Hatırımda böyle yer etmiş.
O yıllar hafızamda silik kalkmış. Emrehan’ın Ziraat Fakültesi öğrenciliğini fazla ciddiye almadığını sanıyorum. O dönemlerdeki tanıdığım gençlerin çoğu mezun olup hayata atıldığı halde o, fakültesini hayli geç bitirdi. Ama bu sırada başka işler yaptı, kitapçılıkla meşgul oldu. Güzelyalı semtinde zemin katta bir kitapçı dükkânı açtı. Sonraları bu işi geliştirdi, Bornova’da büyük bir yer kiraladı. 1980 darbesinden sonra haksız yere bir süre nezarette kaldı.
Emrehan’ın kitapçılığı önemlidir. Bir iki defa Bornova’daki dükkânına gittim. Kocaman bir apartmanın zemin katı ona aitti. Bütün odalar tıklım tıklım kitap doluydu. İlk görünce çok şaşırdım. Her türlü kitap vardı. Bilhassa fikrî, Türk tarihine ve kültürüne ait yayınlar çoktu. Ona sadece kitapçı değil “Sahaf” da demek gerekir. Hatta yayıncılıkla ilgili bir “koleksiyoner” sayılırdı. Çok kıymetli malzemeler biriktirmişti. Zamanla bu alanda uzmanlaştı. Tarihî belgeler, resimler, fermanlar, çok nadîde parçalar toplamıştı.
Emrehan’ın kitapçılığı yanında yayıncılığı için ayrı bir başlık açmak gerekir. Bu konuda kâr amaçlı davranmadı. Başta Ege Üniversitesi hocalarının eserleri olmak üzere, pek çok akademik çalışma, patenti ona ait olan “Akademi” yayınları arasında çıktı. Bu kitaplar satar mı satmaz mı diye düşünmedi, belli bir seviyeyi tutturan pek çok çalışmayı bastı. Bu arada benim de iki kitabımı yayımladı.
Bu yayınlar içinde özellikle İzmir’le ilgili olanlara ayrı bir fasıl açmak gerekir. Ekmeğini yiyip suyunu içtiği bu şehre vefa borcunu ödemek için İzmir’in tarihi, kültürü, folklorü ve sanatıyla ilgili birçok kitap bastı.
Emrehan Küey çok erken vefat etti. Geride bıraktığı kitapları ve zengin koleksiyonunun akıbetini tam olarak bilmiyorum. Haberdar olduğum kısmı ise şöyle: Kitaplarının önemli bir kısmını, eşi Nazlı Hanım’dan ses sanatçısı ve sahaf Ümit Yazıcı satın aldı. Ümit Bey bunların önemli bir bölümünü de Kültür Bakanlığı kuruluşu olan İzmir Kültür Sanat Fabrikası’na bağışladı. Alsancak semtindeki bu kuruluşun bünyesinde yer alan Türk Dünyası Müzik İhtisas Kütüphanesi içinde “Emrehan Küey Kitapları” bölümünde okuyucuların istifadesine sunuldu.
*
Emrehan Küey aslen Manisalıdır. Manisa’da Celal Bayar Üniversitesi açılınca bu kurumun gelişmesine ciddi katkı verdi. Üniversite Vakfı’nı kurdu. Bu yolla gerek öğrencilere maddi destek olma, gerekse akademik gelişmeye yardım sağlamada başarılı hizmetler gördü.
Onun özellikle kültür alanındaki destekleri dikkat çekicidir. Manisa Mevlevihanesi’nin restorasyonu ve Celal Bayar Üniversitesi için bir Kültür Merkezi haline gelmesi, bildiğim kadarıyla Emrehan Küey’in gayretleriyle oldu. Üniversiteye bağlı “Manisa Yöresi Türk Tarih ve Kültürünü Araştırma ve Uygulama Merkezi” başkanlığında bulundu. Onun zamanında bu merkez pek çok sempozyum, panel ve yayın yaptı. Benim de bu mekânda çeşitli konuşmalarım oldu. Bu çalışmalar Manisa’daki kültürel faaliyetlerin altın dönemleridir.
*
Emrehan Küey çok yönlü biriydi. Güçlü bir liderlik kimliğine sahipti. Gençlerle özellikle ilgilendi. Bunlardan bazılarına Kitapçı dükkânında yarı zamanlı iş verdi. İzmir ve Manisa başta olmak üzere, yolunun düştüğü şehirlerdeki üniversite öğrencilerini çevresinde topladı. Karizmatik vasfı ve güçlü kişiliği ile gençleri etkilemekte başarılı oldu. Özel sohbetlerinde onlara vatan, millet, tarih, kültür, din ve tasavvuf konularında telkinlerde bulundu. Bu alanda çok başarılı oldu. Vefatından seneler sonra bile, bir şekilde onunla yolu kesişen, sohbetinde bulunan nice kimselere rastladım. Hepsi de Emrehan ağabeylerini rahmet ve minnetle anarlar. Böyle hürmet ve şükranla hatırlanmak ne büyük mazhariyet!
Emrehan tarihimizdeki irfan ocaklarına benzer şekilde gençleri eğitmekte, onları maddeten ve manen yetiştirmekte gerçekten büyük hizmet görmüştür. O insanlara dokunmayı, onlara istikamet vermeyi başarmış bahtlı hizmet erlerinden biriydi.
*
Emrehan’ı ben genç bir üniversite öğrencisi iken tanıdım. Yetmişli yıllardaki bu kimliğinin, kişiliğinin bende bir iz bırakması söz konusu değildir. Daha sonra giden, gelen, koşan, birçok işler yapan aktif, dinamik bir genç olarak gördüm. Manevi yönünün, fikrî ve kültürel birikiminin pek farkında değildim. Bursa’da bir Sempozyumda bulunduk, orada sunduğu tebliğ de pek göz doldurucu değildi. Sonraki yıllarda kitaplar yayımlarken, Sempozyumlar düzenlerken, bunların sadece organizasyonlarını başarıyla yürüten biri olarak gördüm.
Bir ara Türk Kültür ve sanat Derneği’nin bir faaliyetinde, galiba Ekrem Hakkı Ayverdi hakkında bir konuşma yaptı. İyi hazırlanmış, çok güzel, muhtevalı, derinlikli bir konuşma oldu. O günden sonra benim gözümdeki Emrehan birden değişti. Anladım ki, oradan oraya koşturan, birçok maddî faaliyetin içinde olan Emrehan’ın demek ki çok sağlam bir kültür birikimi varmış. Tarih, sanat, fikir alanlarında hazmedilmiş, güçlü bir birikime sahipmiş. O günden sonra benim gözümdeki Emrehan sadece bir aksiyon ve hareket adamı olmaktan çıktı, bir kültür ve fikir insanı seviyesine yükseldi. Daha sonra kendi kendime düşündüm ki, yalnızca koşuşturmakla gençlerin kalbi ve kafası kazanılmaz. Bunun için hazmedilmiş kültürel birikim de gereklidir. İşte bunların Emrehan’da fazlasıyla var olduğunu anlamış oldum. Demek ki elinden geçen sayısız kitapları sadece taşımak ve alıp satmakla kalmamış, aynı zamanda çoğunu anlayarak okumuştur.
Emrehan’ın ticari hayatında başarılı olup çok para kazandığını sanmıyorum. Bu arada bazı muhataplarını üzmüş ve kırmış da olabilir. Ticari usuller konusunda mükemmel olduğu belki söylenemez. Ama kitapçılıkla kültürümüze yaptığı hizmetler, önayak olduğu bilimsel faaliyetler, özellikle de yetiştirdiği pırıl pırıl gençler göz önüne getirilince bu durum devede kulak bile değildir.
Emrehan’ın çalışkanlığı, mücâdeleciliği, oradan oraya koşturması ve bitip tükenmez enerjisi yanında, zengin bir manevi hayatı olduğu anlaşılıyor. Zaten öyle engin bir derunî yapıya sahip olmasaydı çevresine bu kadar etki edemezdi. Hapishanede bir dostunun defterine yazdığı cümleler ne kadar etkileyici! Hapislik günleri, üstelik haksız yere olursa, insanın en karamsar ve en ümitsiz olduğu zamanlardır. Ama henüz 26 yaşındaki Emrehan’ın kaleminden dökülen satırlardan adeta derin bir iman ve sağlam bir tevekkül fışkırmaktadır. Onun bu sözleri, sadece tevekkül inancını değil, ancak bilge kişilerde görülecek hikmet yüklü ifadeler taşımaktadır. Öyle ki hapishane ortamını “her gece nur inen bir mekân” diye niteler. Yanındaki kader arkadaşlarına “Hz. Yusuf ahlâkı ve imanı ile mücehhez” olmalarını telkin eder. Hapishanedeki gençlerin kötümser olmak yerine, bu mahkûmiyetten ders almalarını, mevcut durumu buğday tanesinin soframıza ekmek olarak gelmesine kadar geçirdiği safhalara benzeterek, mânen olgunlaşma yolunda onlara destek olur.
Emrehan, ne yazı ki aramızdan çok erken ve en verimli çağında ayrıldı, henüz 51 yaşındaydı. Ama yaşadığı müddet içinde birkaç ömürde gerçekleşebilecek verimli ve hayırlı hizmetlerde bulundu.
Sözlük bilgilerine göre, “Emre” âşık, dost, beylerbeyi demek olup “Emrehan” ise bu vasıflara sahip hükümdar anlamına gelir. Yani tam da Emrehan Küey’e uygun özellikler.
Fütuhat devirlerimizde yaşasaydı Emrehan bir “Akıncı Beyi” olurdu. O, 20. yüzyılın sonlarında kültür ve irfan dünyamızın akıncısı oldu. Onu Yahya Kemal’in “Akıncılar” şiiriyle anıp rahmet dileyelim:
Bir gün yine doludizgin atlarımızla
Yerden yedi kat arşa kanatlandık o hızla
Cennette bu gün gülleri açmış görürüz de
Hâlâ o kızıl hâtıra gitmez gözümüzde